Artiklar
Torger Iverstugun i ord og tonar
Rasmus Stauri: Han var så mangt. Spelemann, innsamlar av folkemusikk frå Gudbrandsdalen, lyrikar, småbrukar, politikar, samfunnsbyggjar, ordkunstnar, bygdamenneske og meir til. Ein som brydde seg lite om bygdabøygen, men som gjekk sin eigen veg og arbeidde for det han...
Kvam smie og mekaniske verksted
ASBJØRN RINGEN: Ottar Tungen, selvlært mekaniker og rørlegger med røtter på baksida i Kvikne, kom til Kvam i 1936. Han var 28 år gammel og hadde jobbet noen år i verkstedet til Thorsheim på Vinstra. Han begynte hos Smestad & Sætre som mekaniker, med ansvar for å...
Husmannsguten frå Kvikne som skar brennevinsdonken
IVAR KLEIVEN: Ein husmannsgut frå Fron kom til å vinne seg eit bra namn som treskjerar og bilethoggar. Han heitte Ola Jakopsson Laulo og er fødd på ein plass Espe under Vistad i Kvikne. Far hans døde da Ola var 8 år, og mora må ha reist til Oslo og slite seg igjennom...
Kreative bureisarar i Skåbu
OLE CHRISTIAN RISDAL: Statens støtte til nydyrking og bureising i dei harde 1920 og -30 åra er kanskje eit av dei viktigaste distriktspolitiske vedtaka som nokon gong er gjort. På landsbasis vart det bygt opp over 10 000 bruk i denne perioden. Berre i Skåbu vart det...
Ta med deg kobjelde
PER ÅSMUNDSTAD: Embjørg Tøftehaugen utvandra til Amerika i 1869, og ho kjem med gode råd til syster si om korleis ho skal bu seg på reisa over havet: Du skal have med deg et og andet av dine småsaker du har, vist du kommer til å reise, såsom din morter og kobjelde og...
Heia jødene
Israel Krupp er på plakaten når Jødisk Museum i Oslo markerer de 200 årene med norsk selvstendighet med en utstilling. Det er han som bryter målsnora. Israel Krupp skapte mye i Fron. Frøning ble han kanskje aldri, men han hadde fabrikk i Lia og hus og gard på Tofte....
Ta ut blod av trollkjerringa når ho blir brent
IVAR KLEIVEN: Ei trollkjerring var brent på den plassen som vart kalla Båle. Da dei følgde ho til rettarstaden, batt dei for augo hennar, for dei ottast for at ho kunne ha makt til å gjere olykke med dei vonde augo sine. Og da ho skulle rettast og dei løyste frå augo...
Sankt Olav og ormen
IVAR KLEIVEN: Da Sankt Olav kristna dalen og kom til Fron etter slaget på Breden, fór han på vestsida gjennom Ruste og heldt rast på Bø. Somme seier det var på Lomoen. Kongen og mannskapet kvilte og åt under bar himmel, og mens dei reidde opp maten, kom det rennande...
Men kva med dei som slost i 1814?
CARL HENRIK GRØNDAHL: Dei fekk rikt med godord i dag, eidsvollsmennene. Vel og bra. Men kvifor tillet vi oss å gjøyme at i månadene som fulgte etter 17. mai 1814, blødde og døydde mange unge norske menn for at grunnlova skulle overleve? Og mange av dei var frå Fron....
Om Breiveg-slekta
WENCHE BREDEVEIEN: Interesse for slekt har eg nok arva etter bessmor. Eg har samla slektsopplysninger i mange år, og etter eg vart førtidspensjonist, aksellerte interessa og disponibel tid, og dette arbeidet resulterte i SLEKTERS GANG, Breiveg-slekta frå Sør-Fron. Og...
Dei fann kvarandre etter Svartedauen
IVAR KLEIVEN: Svartedauen sopte det folketomt både i Kvikne og Skåbu. Berre eit einaste menneske levde att etter sotten, og det var ein ung gut frå Megard i Skåbu. Han tok på vidda og ville leite etter folk som var i live, gjekk over fjellet og kom til Slette i Heidal...
Karl Johan i Fronskyrkja
IVAR KLEIVEN: Da Karl Johan var kront i domkyrkja i Nidaros om hausten 1818, reiste han over Dovrefjell og gjennom Gudbrandsdalen på attendeferda. Da han kom til Fron, stana han for å sjå på Fronskyrkja, som den tida var rekna for ei av dei sværaste landskyrkjene. Det...
1814: Ei luve med breitt sølvband
IVAR KLEIVEN: Hallvor Båssån frå Kvam var òg med i skansen ved Onstadsundet, og han prata om kor kvasst dei skaut med dei to kanonane ved Langeneset: "Dæ va som ner tu tryskare held vanleg tustslag", sa han. Da svenskane drog seg attende, fekk Hallvor hug til å sjå...
1814: Tok hovudet av ein svensk løytnant
IVAR KLEIVEN: Endeleg nådde vi året 1814, og siste ufredskula med dei gamle grannane våre attafor kjølen braut laus. Alt var som å stire inn i svarte vonløysa: ein mannsterk fiende med stormaktene bak seg, mens i Noreg var det uår, matløyse og eit øydelagd...
Ei innestengd bok?
CARL HENRIK GRØNDAHL: Dei fleste har hørt om Ivar Kleiven og det nybrottsarbeidet han gjorde, da han skreiv det grundige lokalhistoriske verket Fronsbygdin, som kom i 1930. Men kor mange har lese boka? Han skriv godt og levande, Ivar Kleiven, men han skriv med ”ånda...
Vart skoten da ho skulle hente meir klede
RAGNAR ØVRELID: Tre sivile bygdefolk vart drepne i kampane i Kvam i april 1940. Den første var ein danske, Søren Sørensen, som budde på Svarthaugen. Han såg at garden tok til å brenne og la på sprang nedover for å redde grisane. Etter kampane fann dei han ved...
Sprenginga av Kvamsporten var mislukka
RAGNAR ØVRELID: Nordmenn og britar klarte ikkje å stanse den tyske frammarsjen ved Kvamsporten. Den planlagde fjellsprenginga av Kvamsporten fylte området med støv og røyk, men var mislukka. Desutan bar framleis isen på elva mange stader. Nå stod tyskarane i Kvam. og...
Bombemålet på Tofte
RAGNAR ØVRELID: I aprildagane i 1940 danna det seg etter kvart segner i Fron om det som skulle ha hendt her. Kong Haakon og heile regjeringa skulle ha vore på Tofte. Gullet frå Norges Bank skulle ha vore på folkehøgskulen på Hundorp. Men det som skjedde, var dette:...
Tyske fallskjermtroppar over Fron?
RAGNAR ØVRELID: Mange i Fron var tidleg oppe 9. april 1940. Dei som slo på radioen om morgonen, fekk ikkje inn det vanlege programmet. Dei høyrde berre pausesignalet. Lærar Ringdal i Kvam mintest dette som eit varsel om at noko heldt på å skje. Så kom...
Calle Jularbo på Vinstra
HARALD RUDI: Dersom minnet er rett, var det i 1952 at den svenske gamaldanskongen Calle Jularbo turnerte i Gudbrandsdalen fyrste gongen. Som rimeleg var stoppa kvartetten for å underhalde på Vinstra. Dette var heller sjeldan kost den gongen, og det vart fortalt at det...
50-årskonfirmantar i 2014
Desse ungdomane er 50-årskonfirmasjonsjubilantar i 2014. Bildet er frå Sør-Fron ungdomsskule våren 1963.
Bjørnstjerne hilser Kjetils OL-gull
Men vort motige flag flyver længre idag!
Velnøgd frøning
Med glede kan Fron historielag i dag bringe til torgs bilde av ein velfødd og velnøgd frøning av ukjend opphav. Ser ut til å leve godt med 4. plassen til Kjetil Jansrud. Her ligg det eit liv og ein lagnad på ein skinnfell...
Minstepensjonist
Da Toline Hovemoen var 89 år i 1947, hadde ho kr 0 i formue og kr 516 i inntekt. Det tilsvarar kr 9 495 i dag. Ho hadde i alle fall trygd. Minstepensjonistane har litt meir i dag. Velstandsauka har vore ikkje så reint liten. (Skattsedel frå Magnhild...
Folk har vorte dømd for utukt i Vågå før òg
I 1936 vart Ragnvald Skrede dømd til tre års fengsel for utukt mot tre mindreårige jenter i Vågå. Han var lærar. Biografane til Skrede, Otto Hageberg og Egil Ulateig, meiner at dette var justismord. I boka Korsfestelsen. Historien om Ragnvald Skrede og Vågå (2003)...
Han hjelpte Peer finne frøningen i seg
RASMUS STAURI: Gunnar Jenshus hjelpte Peer Gynt til å finne att frøningen i seg. Utan dette nybrottsarbeidet er det nok meir tvilsamt om vårt nasjonaldrama fekk kle seg i bygdemålet under Peer Gynt-stemnet. Fronsmålet og folkeleg språkbruk fekk prestisje. Gunnar...
Aldri ser du fagrar´ stelle
Ein dag gøymd i fortids skodde våre ættefedrar nådde denne vakre grend og dal Det er skrive mange bygdesongar i kjærleik til bygder og grender i Nord- og Sør-Fron. Somme av dei er velkjende og blir brukte ein heil del, medan andre lever mellom bokpermane eller i folks...
Israel Krupp selger til Jern og Metall
ARNE HERNÆS: Israel Krupp etablerte konfeksjonsfabrikken Hera på Hundorp først på 1950 tallet og drev godt de første årene. Krupp hadde både egenkapital og en god forretning i Oslo, som gjorde at etableringen med både støvsuger- og konfeksjonsfabrikk fikk en god...
-Pigen vil klænge sig ind paa mig, det er Saken
RASMUS STAURI: Der folk møtest, blir det også historier. Året er 1931. Eit lite notat frå Knut Hamsun ligg i brevsamlinga på Gudbrandsdal folkehøgskule. Det fortel mykje om diktaren Knut Hamsun – ikkje lite nevrotisk i karakteren. Bakgrunnen er denne. Bestemor mi,...
Kanskje kommer kongen
16. juni 1958 reiste Kong Olav fra Skaugum i bilkortesje til Trondheim for å signes i Nidarosdomen.17. juni gikk turen gjennom Fron. Kongen var kledd i generalsuniform, satt i åpen bil og var ledsaget av prinsesse Astrid. 52 år tidligere gjorde han samme reise med...
Å gå med klufta
EIVIND HOLEN: Klufta, eller ønskekvisten, har vore mykje omdiskutert. Mange oppfattar vel klufta som rein humbug. Sikkert er det at mye vatn har vorte funne i bygdene våre med dette hjelpemidlet. Det eg såg og opplevde heime i Holen, er på mange måtar så merkeleg at...
